Pułk Reprezentacyjny Wojska Polskiego

czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza
24 lutego 2021
Warta z Historią

"zapis z historii wart honorowych

Żołnierze pełniący wartę honorową przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie są jego nieodłącznym elementem. Warta honorowa przy Nieznanym Żołnierzu została zaciągnięta, zanim odsłonięto miejsce jego spoczynku. 29 października 1925 roku, zaraz po przeniesieniu trumny z poległym obrońcą Lwowa do kaplicy na Cmentarzu Orląt, przy trumnie wystawiono pierwszą wartę honorową, w skład której weszli żołnierze 40. Pułku Piechoty. To im przypadł honor asystowania nieznanemu żołnierzowi we Lwowie. W nocy z 31 października na 1 listopada, gdy trumnę ustawiono w salonie recepcyjnym Dworca Głównego we Lwowie, wojskowym towarzyszyli kolejarze z pochodniami. Warta pełniona była również wtedy, kiedy w wagonie – kaplicy – rozpoczęła się podróż do Warszawy. Pełniło ją wówczas 4 żołnierzy 26. Pułku Piechoty. W czasie przejazdu przez Polskę na stacjach, na których zatrzymywał się pociąg, zawsze Nieznanemu Żołnierzowi towarzyszyły warty wystawiane przez wojsko, harcerzy i kolejarzy. Tuż przed złożeniem trumny do krypty pod arkadami Pałacu Saskiego wartę zaciągnęli żołnierze 1. Pułku Szwoleżerów w składzie dwóch poruczników, dwóch wachmistrzów i dwóch szwoleżerów. Tak było, zanim powstało mauzoleum. Niewielu żołnierzy dostąpiło wówczas zaszczytu, aby choć przez chwilę, stojąc na posterunku honorowym, oddać hołd bohaterowi.


Od 2 listopada 1925 roku, gdy tylko odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza, stał się od miejscem wizyt tysięcy warszawiaków. Pierwszą wartę honorową, zaraz po przykryciu trumny płytą nagrobną wystawiali kombatanci powstania styczniowego 1863 roku. Po uroczystości zastąpili ich żołnierze 36. Pułku Legii Akademickiej, jednostki realizującej zadania reprezentacyjne na terenie Warszawy. Co ciekawe, z relacji ówczesnych gazet możemy się dowiedzieć, że warta, choć miała charakter reprezentacyjny, pełniła też zadania interwencyjne. 4 listopada 1925 roku żołnierzy wsparła nawet policja. Musiała interweniować, gdyż napierający tłum chętnych do odwiedzenia tego miejsca, uszkodził łańcuchy okalające pomnik. Przy pomniku musiano ustawić policyjny kordon, który regulował ruch odwiedzających. Sytuacja ta jednak nie trwała zbyt długo. Już w grudniu 1925 roku, z powodu silnych mrozów zaniechano wystawienia wart.

24 marca 1926 roku o godzinie 10.00 odbyło się uroczyste przekazanie Grobu Nieznanego Żołnierza pod zarząd Warszawy. Minister Spraw Wojskowych, gen. Lucjan Żeligowski wręczył senatorowi Ignacemu Balińskiemu akt przekazania opieki nad Grobem Radzie Miejskiej. Odbyła się również zmiana posterunków wartowniczych
z wojskowych na policyjne. W tym roku odnotowano też zmianę w sposobie traktowania Grobu. W wydaniu wieczornym „Kuriera Warszawskiego” z tamtego okresu możemy przeczytać:

Niemal już zapomniany przez społeczeństwo Grób Nieznanego Żołnierza. Pragnienie zostało spełnione i emocje opadły. Zaniechano warty honorowej, często daje się zauważyć fakty zdradzające brak kultury, ludzie zbliżają się do samej płyty z papierosem w ustach i kapeluszach na głowie.
(„Kurier Warszawski”, z 28 stycznia 1926 roku.)

Wówczas też z inicjatywy mjr. Władysława Duniń-Wąsowicza, zastępcy szefa Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych, w rocznicę bitew upamiętnionych na płytach pomnikowych organizacje skupiające były wojskowych zaciągały 12-godzinne warty (zaczynając od godziny 8.00) w historycznych mundurach danej formacji, która brała udział w bitwie. Niezależnie od tej inicjatywy, decyzją Ministra Spraw Wojskowych, przywrócono stałe, niewojskowe warty honorowe, które pełniła Komisja Ładu i Porządku.

W latach 1926 – 1936 o Grobie wspomina się rzadko, tylko przy okazji rocznic oraz defilad w święta narodowe i wojskowe. Podczas tych uroczystości wartę pełnią okazjonalnie jednostki wojskowe stacjonujące w Warszawie. Zadanie to głównie spada na pułku warszawskie: 21. i 30. Pułk Piechoty oraz 36. Pułk Legii Akademickiej, jak również na słuchaczy Szkoły Podchorążych Piechoty. Sytuacja zmienia się w marcu 1936 roku. Rozkazem Departamentu Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych utworzona zostaje specjalna jednostka wojskowa – Batalion Stołeczny. Jednostka ta powołana została w dwóch zasadniczych celach. Po pierwsze pełnienia służby reprezentacyjnej i garnizonowej, aby odciążyć jednostki garnizonu stołecznego od zadań utrudniających prowadzenie normalnych zadań szkoleniowych, a po drugie w celu ustawowego wyróżnienia żołnierzy odbywających służbę w garnizonach daleko w głębi kraju, aby umożliwić im zaszczytną służbę pełnienia honorów gospodarza w stolicy. Sztandar Batalionu Stołecznego ufundował Zarząd m.st. Warszawy. Z rąk Ministra Spraw Wojskowych, gen.dyw. Tadeusza Kasprzyckiego odbierał go dowódca batalionu, mjr Julian Głowacki. O wyjątkowości tej formacji świadczy jej struktura i zasada funkcjonalna. Kadra batalionu łącznie z dowódcami kompani była stała, zmieniała się natomiast obsada niższych stanowisk oraz pododdziały wchodzące w skład tej jednostki. W kolejnych okresach 6-miesięcznych pododdziały przydzielano z poszczególnych Okręgów Korpusów (OK), wyznaczających ówczesny podział kraju na obszary stacjonowania wojsk. Odbywało się to w ten sposób, iż dywizja wystawiała kompanię, a pułki poszczególne plutony. Ostatnim przed II Wojną Światową Okręgiem Korpusu wystawiającym kompanię był OK V Kraków. Powołanie do batalionu było zaszczytem, który przysługiwał żołnierzom reprezentującym wysoki poziom wyszkolenia. Dzięki takim rotacjom wojska mieszkańcy Warszawy mogli oglądać przy Grobie Nieznanego Żołnierza Podhalańczyków lub Hucułów. W tym czasie warta przy Grobie Nieznanego Żołnierza


W marcu 1926 roku warty przy mauzoleum zlecono policji państwowej, jako że opiekę nad Grobem Nieznanego Żołnierza przejęła Rada Ministrów.
/fot. Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej/

pełniona była całodobowo, na zasadzie jednoosobowego posterunku. Tylko podczas uroczystości złożenia wieńców i świąt państwowych oraz wojskowych, wystawiano warty honorowe dwu- lub cztero-osobowe, w zależności od rangi zdarzenia. O wystawieniu takiego posterunku każdorazowo decydował w sowim rozkazie komendant Garnizonu m.st. Warszawy. Żołnierze Batalionu Stołecznego na naramiennikach kurtek i płaszczy nosili odznakę z inicjałami BS, świadczącą o służbie w tej jednostce. Była ona zakładana wyłącznie podczas występowania poszczególnych kompanii w szyku zwartym dla celów reprezentacyjnych oraz w czasie pełnienia służby na warcie głównej. Warta przy Grobie Nieznanego Żołnierza, będąca elementem warty głównej garnizonowej, pełniona była przez Batalion Stołeczny jeszcze we wrześniu 1939 roku. Podczas okupacji w Pałacu Saskim stacjonowały wojska niemieckie. Choć sam grób nie uległ w czasie wrześniowych bombardowań zniszczeniu, nie było możliwości oddawania mu należytej czci.

W trakcie Powstania Warszawskiego, 4 września 1944 roku przed południem, Niemcy rozpoczynają natarcie na Powiśle. Oddziały nacierają z ulicy Karowej. Przesuwają się równolegle trzema ulicami: Wybrzeżem Kościuszkowskim, Dobrą i Mała, Browarną. Powstańcy z trudem ich powstrzymują. Ponoszą ciężkie straty, mimo to odpierają natarcie piechoty niemieckiej na ulicach: Traugutta, Czackiego, Mazowieckiej, Kredytowej, na placu Grzybowskim i na ulicy Ciepłej. W południowej części Śródmieścia powstańcy odpierają Niemców w rejonie placu Zbawiciela i ulicy Wiejskiej. Tego dnia zniszczony zostaje częściowo przez niemieckie czołgi Grób Nieznanego Żołnierza. 28 grudnia 1944 roku oddział Sprengskommando (dowodził mjr Wegner) wysadził w powietrze Pałac Saski. Choć budynek został doszczętnie zniszczony, kolumnada nad Grobem Nieznanego Żołnierza nie runęła w całości. Dopiero następnego dnia ponowiono wysadzanie i wówczas sklepienie arkad się zapadło i płyta nagrobna została przysypana gruzem. Z grobu ocalały tylko fragmenty trzech arkad od strony placu Saskiego i dwóch od strony ogrodu. Po wkroczeniu oddziałów polskich do Warszawy, rozpoczął się nowy rozdział w historii zarówno Grobu Nieznanego Żołnierza zarówno jak i wart przy nim wystawianych.

17 stycznia 1945 roku w miejscu dawnego znicza przy płycie nagrobnej Nieznanego rozpalono ognisko i jako pierwsze wartę honorową pełniły wartowniczki z 1. Samodzielnego Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater. Trwała ona zaledwie kilka godzin, po czym została zastąpiona ruchomymi patrolami. Do takiej sytuacji przyczynił się mróz, podobnie jak w 1925 roku. Ale nie tylko groźnie były niskie temperatury (-20°C), dodatkowo potęgowane zimnymi podmuchami wichury szalejącej między ruinami, lecz także zaminowany teren i nawisy grożące odpadnięciem z ruin Pałacu Saskiego.

W październiku 1945 roku pojawiły się głosy krytyki, że pomimo wstępnych deklaracji władz Grób Nieznanego Żołnierza nie jest odbudowywany. Zarzucono również, że nie ma stałych wart. 9 maja 1946 roku odbudowany w nowej formule, Grób Nieznanego Żołnierza został po raz drugi w swojej historii przekazany miastu Warszawie. Choć ubierany w fałszowaną, zmienianą ideologię, nadal odzwierciedlał walkę o niepodległość i ofiarę poniesioną przez obrońców Ojczyzny. W początkowym okresie odpowiedzialna za wartę Komenda Garnizonu m.st. Warszawy nie dysponowała pododdziałem przeznaczonym wyłącznie do zadań reprezentacyjnych. Rolę tę spełniała kompania z 25. Samodzielnego Batalionu Strzeleckiego Komendy Miasta (od września 1946 r. – 25. Batalion Wartowniczy Komendy Miasta), który zastąpił rozwiązany 1. Samodzielny Batalion Kobiecy. W okresie tym wartę honorową pełniły również pododdziały stacjonujące na terenie Warszawy: 


Warta honorowa pełniona przez wojsko powróciła przed Grób Nieznanego Żołnierza
 dopiero w 1936 r.
/fot. Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej/

1. Pułk Zapasowy i 4. Samodzielny Batalionu Sztabu Generalnego. Ta ostatnia jednostka w 1947 roku zostaje przekazana w podporządkowanie Komendy Miasta i zmienia nazwę na 14. Batalion Wartowniczy, w składzie którego funkcjonuje 1. Kompania zwana „reprezentacyjną”. Kompania ta od 1954 roku stacjonowała w Pałacu Lubomirskich, zajmując drugie piętro gmachu. Stąd łatwiej i szybciej można było docierać na uroczystości. Wartę honorową przed Grobem Nieznanego Żołnierza pełnił wówczas – na wzór przedwojenny – 1 żołnierz. Oczywiście, gdy przy Grobie Nieznanego Żołnierza planowano jakąś uroczystość, wartownika zastępowali żołnierze z Kompanii Reprezentacyjnej. Po skończonej ceremonii znów następowała wymiana. W okresie podporządkowania pod 14. Batalion Wartowniczy żołnierze nosili umundurowanie obowiązujące wówczas szeregowego zasadniczej służby wojskowej i wysokie buty. Uzbrojeni byli w kbk. Oficerowie posiadali szablę, ostrogi i wysokie buty. Wszyscy żołnierze nosili białe rękawiczki. W 1954 roku sformowana zostaje Kompania Reprezentacyjna WP. Żołnierze podczas oficjalnych uroczystości występują w mundurach zapinanych pod szyją, okrągłych czapkach garnizonowych z czerwonymi otokami, posiadają wysokie buty, a uzbrojenie stanowią karabiny AWT z nasadzonymi bagnetami i brązowe ładownice. Wprowadzony zostaje również honorowy posterunek dwuosobowy.

9 maja 1966 roku dodano kolejny element ceremoniału wojskowego, jakim jest uroczysta odprawa wart.


/fot. Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego/

Przeprowadzana jest w każdą niedzielę o godzinie 12.00 oraz z okazji ważniejszych uroczystości państwowych odbywających się przy Grobie Nieznanego Żołnierza. W 1969 roku z istniejącej dotychczas jednej kompanii powstają dwie: Kompania Reprezentacyjna WP i Kompania Wart Honorowych. Pierwsza była przeznaczona do wykonywania zadań reprezentacyjnych w czasie uroczystości państwowych i wojskowych, druga do pełnienia wart honorowych przy Grobie Nieznanego Żołnierza. W 1973 roku wprowadzono w Kompanii Reprezentacyjnej umundurowanie trzech rodzajów wojsk (lądowych, lotniczych, marynarki wojennej), a od 17 stycznia 1982 roku wprowadzona zostaje do umundurowania Kompanii Reprezentacyjnych tradycyjna polska rogatywka.

Od 1 stycznia 2001 r. funkcjonuje Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego, który w uroczystościach najwyższej rangi reprezentuje Wojska Lądowe, Siły Powietrze, Marynarkę Wojenną i Wojska Specjalne. Ale nie tylko Batalion Reprezentacyjny WP trzyma straż przy Nieznanym Bohaterze.


/fot. Dowództwo Garnizonu Warszawa/

Z okazji Dnia Podchorążego wartę przy Grobie Nieznanego Żołnierza pełnią słuchacze Wojskowej Akademii Technicznej w mundurach historycznych. Od 2010 roku w uroczystych zmianach posterunku honorowego w niedzielne popołudnia biorą udział żołnierze Żandarmerii Wojskowej, Pułku Ochrony lub studenci WAT. Wcześniej pełnili ją okazjonalnie prymusi szkół oficerskich, nowo mianowani oficerowie oraz wyróżniający się żołnierze."  

autor: płk mgr inż. Mariusz Kubarek

 

Źródło: „Pamięć nieustająca” (rozdział 44. str. 445-450)
Wojciech Markert
Oficyna Literatów Rój sp. z.o.o. 


Warszawa 2012




generuj pdf
go-up
Kontakt

Pułk Reprezentacyjny Wojska Polskiego
Franciszka Hynka 2
00-909 Warszawa
tel. 261847158
fax. 261848708
preprwp@ron.mil.pl

    
  • BIP